Samuel Paty was een Franse leraar, die vanwege een les over vrijheid van meningsuiting is vermoord. Hij had spotprenten laten zien in de les. Voor de les gaf hij aan wat er zou worden besproken en gaf hij iedereen de kans om weg te gaan als ze zich daar comfortabeler bij voelden. Hij probeerde te zorgen voor vrijheid én veiligheid, tegelijk. Toch is er één leerlinge na de les naar haar vader gegaan. Deze vader heeft zonder verdere context een video gedeeld met zijn religieuze gemeenschap. Een jongen van 18 uit die gemeenschap heeft leerlingen op de school waar meneer Paty lesgaf betaald om aan te wijzen om welke leraar het precies ging, om hem te volgen en te onthoofden na schooltijd. De jongen is doodgeschoten door de politie.

Het voelt, door het onderwerp van de les, als een letterlijke aanval op de vrijheid van meningsuiting. Er zijn allerlei onderwerpen die gevoelig kunnen liggen in een klas. Dat kan om allerlei redenen zo zijn. Je geloofsovertuiging, je sociaal-economische klasse, je gewicht, je huidskleur, noem maar op. Het zou niet goed zijn om hier dus niet over te praten. Hoe minder verschillende groepen met elkaar praten, hoe minder ideeën worden uitgewisseld, hoe meer groepen van elkaar gaan verschillen. Juist het gesprek aangaan en ruimte geven helpt om vooroordelen te verminderen, de ander te blijven zien als mens, en een middenweg te vinden.

Vrijheid of veiligheid?

Toch zijn leraren bang om bepaalde dingen in hun klassen te bespreken, omdat dat kwetsend kan zijn. Helemaal na deze aanslag. Dat kan ik goed begrijpen: meneer Paty gaf ruimte, was de favoriete leraar van veel van de leerlingen, en maakte moeilijke onderwerpen bespreekbaar. Hij deed, voor zover ik dat nu achteraf uit krantenartikelen kan halen, veel goed.

Maar vrijheid is nodig om veiligheid te waarborgen. Als er niets besproken kan worden, is de kans op misverstanden alleen maar groter. Dat werkt zo: als je alleen de ideeën hoort waar je je comfortabel bij voelt, wordt je steeds verder gesterkt in de ideeën die je zelf al had. Want dat zijn de ideeën waar je je comfortabel bij voelt. Daarnaast is het zo dat hoe vaker je iets hoort of ziet, hoe comfortabeler dat overkomt. Vooral als je deel bent van een bepaalde groep kunnen de ideeën die je veel hoort makkelijk wegschuiven van wat de meesten geloven of denken, zonder dat je dat doorhebt. Dit is wat er veel gebeurt op social media: je klikt en ziet vooral wat al in je eigen denkwereld past, of net op het randje daarvan. Dit resulteert ook in complottheorieën zoals Arjan Lubach afgelopen zondag uitlegde.

Meningen en ideeën bevinden zich van nature op een spectrum. De oranje lijnen geven aan tot waar op dit spectrum je andere meningen hoort. Als iedereen alleen naar meningen binnen de eigen groep luistert worden mensen extremer in hun denken, vooral als er slechts twee groepen worden ervaren: voor en tegen ‘ons’.

Juist vrijheid om ideeën te testen, overleggen, en vanuit een ander perspectief te zien zorgt voor overeenstemming. Als je mag zeggen wat je denkt of vindt is het makkelijker om tegen nieuwe ideeën aan te lopen die niet binnen jouw comfort-zone liggen, maar die wel interessant kunnen zijn. Je leert nieuwe dingen van elkaar. Je komt misschien op nieuwe ideeën. Hoe meer we naar elkaar luisteren, hoe meer rekening we ook met elkaar kunnen houden.

Hoe houd je het veilig?

Dus, hoe kun je zorgen dat mensen zich vrij voelen om veilig hun ideeën te kunnen uiten? Erken zelf wat het voor jou prettig zou maken om een idee met anderen te delen. Jouw beeld van wat een prettig gesprek vormt is een idee wat getest, overlegd en geëvalueerd kan worden. Dus bespreek dat met degenen waar je mee of tegen praat. Vraag wat diegene prettig zou vinden. Vraag ook naar degene zijn mening en vraag door. Pas als je het idee van een ander echt goed begrijpt kun je bedenken of je het er mee eens bent of niet. En vraag voor jij jouw mening geeft of dat okee is voor degene waar je mee praat.

De klas is een afspiegeling van de maatschappij. Er zijn allerlei verschillende mensen met verschillende achtergronden en verschillende ideeën. Het voordeel van een klas is dat mensen bezig zijn met leren. Dit betekent dat ze zich op allerlei manier kunnen ontwikkelen. Juist hier is het belangrijk om om te leren gaan verschillende meningen en ideeën. Dus maak alles bespreekbaar. Vindt de veiligheid door vrijheid te geven!

Kom je er niet uit? Lukt het jou niet om je mening te geven, wordt je angstig van wat er nu allemaal speelt in de wereld, of zie je het niet meer zitten? Vraag dat hulp! Wij kunnen helpen, of helpen meekijken naar een goede oplossing.